Cennetin Kusu Ishakcan

Gavuristanda olmanin en zor yanlarindan biri nedir bilir misiniz? Bir kulaginiz hep telefonda durur surekli. Yureginizde bir damar vardir, hep pir pir atar durur. Sanki her an birseyler olacakmis, sanki birileri arayip size uzucu bir haber verecekmis de siz elinizden birsey gelmeden kalcakmissiniz gibi. Ve memlekete her telefon edisinizde yureginizdeki damar biraz daha pir pir eder. Acaba bireyler oldu da bana soylemiyorlar mi diye.

Evvel zaman icinde bir Ishakcan vardi. Ben sade bebekligini bilirim onun. Bir de ilk cocuklugunu. Herseyi surmeye calisirdi ufaklik. Yuvarlak birsey gozune carpmayagorsun, hemen "Ben bunu sureyim mi?" diye sorardi. Sonra da eline gecirdigi gibi direksiyon niyetine yuvarlardi saga sola.

Ben buyudugunu gormedim keratanin. Bes sene gavuristanda yasadigimiza gore demek uc yasindan beri yalnizca uc defa gormusum onu. Birisi gecen kurbanda bizi ziyarete geldiklerinde. Birisi Iznik golunun kenarinda elinden tutup beraber gole bakmaya gittigimizde. Birisi de biraderin dugununde dort sene once dort yasindayken. Birkac defa da MSN'den konusmustuk. Okuma yazma ogrenince bana mesaj da yaziyordu arada. Bir de meshur motosikleti vardi ufakligin. Arada bir bana gonderirdi MSN'den. Tatli cocuktu, zeki cocuktu, seker cocuktu. Evinin nesesi, anasinin kuzusu, ablasinin biricik kardesiydi Ishakcan. Sekiz yasindaydi sadece.

Ishakcan benim dayimin oglu. Hani su annemin kardesi olan dayim. Cemalinur yengemin kocasi olan dayim. Deliydi, doluydu ama dayimdi iste. Dayimi da son bes yilda topu topu uc defa gormusum demek. Ishakcani gordugum zamanlarda.

Insanin yureginde pir pir atan damar bazen bir kabariverir. Bazen birseyler oldu sanirsiniz. Bir sikinti geliverir. Gecen hafta pazartesi gecesi cok rahatsiz bir uyku uyudumdu. Daha dogrusu uyuyamadimdi demek lazim belki de. O rahatsizlikla yattigim yeri degistirmistim sucu yataga bulup. Bu fakir nerden bilsin ki tam da benim gece uykumun bolunup bolunup uyandigim saatlerde memlekette feryad-u figan varmis.

Dayim bir cenazeye giderken Yozgat'ta bir magandanin hismina ugramis. Sereften yoksun adam gecmemesi gereken seridi iki defa gecip cikmamasi gereken hizda fren bile yapmadan dayimin arabasina carpmis. Dayim ve yengem orada hakkin rahmetine kavusmuslar. Ishakcan onlara katilmak icin hastaneyi beklemis.

Benim haberim bir hafta sonra cumartesi gecesi oldu. Uzulur diye soylememisler. Insanin yuregi yaniyor tabii. Lakin bilmezler ki bilmek gerek. Gec ogrenince yurek yine yanar. Hem soylemediler diye de yanar. Yurek bu, yanmaz olur mu? Yanmasa yurek olur mu? Simdi bu fakir nasil guvensin memleketten gelen haberlerin dogruluguna? Ya bu hafta telefon edince verilen memleket haberleri dogru degilse? Ya sag salim denilen daglar gibi insanlar aslinda coktan topragin bagrina dustuyseler? Ya cennette baska kuslar varsa artik?

Memlekettekiler aglarlar. Goz yaslari yurekteki yangini dindirmek icin akar. Sonra mezardan avuclanan bir avuc toprak yanginin ustunu orter. Yurek yanar, yanar, kabullenir. Ya gavuristanda ne olur?

Ishakcan simdi Cennette bir kus olmus, babasinin basinin ustunde ucup onu eglendiriyor. Rabbim dayima da, yengeme de, Ishakcan'a da bol bol rahmet etsin.

Amerika'ya nasil gelinir?

Cok defalar fakirin karisina cikan sorulardan birisi "Abi Amerika'ya nasil gidebiliriz?" oluyor. Dusunup tasinirken bunu da bir yaziya dokup blogumuza ekleyelim dedik. Iste neticesi...

Amerika'ya gelmenin birkac yolu var:

1. Egitim amaciyla gelmek
2. Calismak icin gelmek
3. Is yapmak, is kurmak icin gelmek
4. Green card cikinca gelmek
5. Kacak gelmek

Sondan basa dogru gidelim birlikte. Amerika'ya kacak gelmek Avrupa'ya kacak gitmek kadar kolay bir is degil. Sebebi basit. Amerika Turkiye'den binlerce kilometre uzakta. Zaten insan buraya gelince Almanya'nin burnumuzun dibinde oldugunu, Fransa'nin komsu kaspisi oldugunu daha iyi goruyor. Kacak gelmek is degil Amerika'ya. Bir suru sikinti cekip uzak diyaralara gitmek, memlekete geri donemeden yillarca sefalet icinde yasamayi goze almak dogrusu makul bir is gibi gelmiyor bana. Ayirca kacak demek kanunsuz is yapmak demek. Onun da manasi burada hic bir hakkin olmadan yasamak, yakalandiginda sorgusuz sualsiz sinirdisi edilmeyi goze almak demek. Degmez abiler. Ona ragmen gelenler benim duydugum kadariyla genelde gemilerde tayfa olarak ise giriyorlar. Sonra gemi Amerika kiyilarina yaklasirken geceleyin gemiden aylayip yuze yuze karaya cikiyorlar. Sonra da artik ne tutturabilirse, kaderde ne varsa bir yolunu bulup hayat mucadelesine basliyorlar. Bu genelde Amerika'nin Avrupay'a bakan dogu kiyisinda, New York, New Jersey taraflarinda boyle oluyor. California'ya bu sekilde gelmek pek mumkun gorunmuyor. Zira buraya gelen gemi yok :) Bir de tabii buraya normal yollarla gelip sonradan kacak duruma dusenler olabiliyor. Ama onun icin once gelebilmek gerekiyor. Ona asagida deginelim.

Green Card cekilisi dunyanin dort bir yanindan milyonlarca insana umit veren, bu vesileyle Amerika'yi kendi ulkelerinde sikinti ceken milyonlar gozunde kurtarici haline getiren bir cesit pazarlama taktigi aslinda. Tabii dolayli oalrak Amerika'da cesitliligin artmasina katki sagladigi da bir gercek. Yalniz akildan cikarilmamasi gereken bir husus her yil toplam 55,000 green card veriliyor cekilis sonunda. Bu rakam tum dunya icin egcerli ve Turkiye'nin payina en fazla 1000-1500 kisilik bir kota dusuyor. Eger basvuran yuzbinlerce Turk arasindan bana da cikar derseniz umitlenmeniz bosa olmayabilir. Ve lakin sansin binde bir seviyesinde oldugunu unutmamak lazim. Diyelim kismetli bir insansiniz, kart size isabet etti. O zaman size evraklari gonderip ne yapmaniz gerektigini soyluyorlar. Birkac ayda islemleri tamamlayip Amerika'ya ayak basiyorsunuz. Sonra hemen hemen vatandaslarin sahip oldugu haklara sahip oluyorsunuz. Ihtimal dusuk, ama en garanti yol bu.

Is yapmak icin gelmek, eger sermayeniz varsa, cok zor degil. Bu sekilde gelmenin temel kurali buraya gelince gercekten is yapacaginizi gostermek. Sermaye icin bir alt sinir yok. California icin genelde 100,000 dolar civarinda Turkiye'den buraya transfer etmeniz gerekiyor. Yine California icin 75,000 dolar getirip vize alan da duydum. Hatta abska eyaletlerde rivayete gore 40,000 dolarla bile gelenler oluyormus. Burada ne is yapacaginizi, ne alip ne satacaginizi= ve Amerikan ekonomisine ne gibi katkilarda bulunacaginizi guzelce anlatip adamlari ikna etmeniz gerekiyor temel olarak. Sonunda size genelde 2 yillik vize veriyorlar ve iki yilin sonunda islerin iyi gidip gitmedigine, isin buyuyup buyumedigine ve dahi Amerika'da calisma hakki olan vatandas, green cardli vs insanlara is verip vermediginize bakiyorlar. Eger isler yolundaysa genelde 5 yillik uzatiyorlar. Sonra yine ayni kontrol islemlerinden gecmeniz gerekiyor. Yatirimci vizesi (E-1 ve E-2) normal sartlar altinda green card'a donusemiyor. Her birkac yilda bir yenilemeniz ve kontrolden gecmeniz gerekiyor bu vize turunde.

Amerika'ya calismak icin gelmek oldukca zor bir is. Genelde yuksek teknoloji islerinde iyi egitimi ve tecrubesi olan insanlar bu sekilde is bulabiliyor. O da cogunlukla buradaki baglantilar sayesinde oluyor. Is bulmanin zorlugu birkac sebepten kaynaklaniyor. Birincisi sizi ise alirken bir suru islemlerden gecmeniz gerekiyor. Sirketin sizin icin vize basvurusu yapmasi ve vize almasi gerekiyor. Basvurular nisanda yapiliyor ve ise Ekim ayindan once baslayamiyorsunuz. Baska bir deyisle sirketin sizi bulmasiyla ise baslamaniz arasinda, hersey yolunda bile gitse, hemen hemen bir yillik bir surec geciyor. Hicbir kucuk sirket bu kadar sureyi goze alamaz. Ikincisi vize almak her yil daha da zorlasiyor. Yillik calisma izni kotasi 65,000 kisi. Bu yil sadece ilk gun 150,000 basvuru oldu. Ilk iki gunden sonra absvuru kabul etmediler ve tum basvuranlar arasinda kur'a cekerek kimin vize alacagina karar verdiler. Sirketin bunu da goze alabilecek kadar buyuk olamsi gerekiyor. Tabii butun bu islemler dogrudan ve dolayli olarak para demek. Basvuru ucretleri, avukat masraflari 5-10 bin dolari bulabiliyor bircok durumda. Dahasi sizin ise gelemediginiz her gun sirket icin kaybedilmis kazanc demek. Neden beklesinler sizi? Ancak sizin yapacaginiz isi burada yapacak baska kimsenin olmamasi durumunda mumkun bu. O da cogu durumda yuksek teknolojinin bazi alanlari iicn gecerli.

Egitim amaciyla gelmek en cok kullanilan yol buralarda. Ozellikle California'da cogu insan egitim icin geliyor sonra da kanunlara uygun oalrak is bulup kaliyor buralarda. Egitimin de cesitleri var malumaliniz. Biraz onlardan bahsedelim.

Malum oldugu uzere gavurlar ne yazik ki Turkce konusmayi ogrenememisler simdiye kadar. Insaallah birgun o da olur. Ama onlar ogrenene kadar bizim onlarin dilini ogrenmemiz ve dahi onlara derdimizi anlatmamiz gerekiyor. Onun icin de dil kurslari avr dort bir yanda. Muhtelif fiyalara Amerika'nin muhtelif yerlerinde dil kursu bulup dil kursu icin vize almak ve dahi gelmek mumkun. Dil zaten herseyin basi. Eger buraya gelip uzun sure kalmayi herhangi bir sebeple istiyorsaniz, dil ogrenmek sart. Aylik 200 dolardan 2000 dolara cesit turlu dil kursu var piyasada. Eger adam gibi birseyler ogreneyim diyorsaniz aylik en az 500 dolari gozden cikarmak lazim. Daha ucuzundan hayir gelmez.

Sonra lisans egitimi icin gelinebilir, ki bu fakir onu pek tavsiye etmez. Amerika'da egitim cok pahali. Devlet okullari dahi parali ve dahi yabancilar icin daha da pahali. Community College denilen okullar var. Egitim seviyesi biraz daha dusuk, iki yil sonunda bir diploma alip iyi kotu bir is bulabiliyorsunuz. Ama "universite" egitimi almak icin adi universite (university) olan bir okula gitmeniz ve 4 yil okumaniz gerekiyor. Bircok insan once ucuz oldugu cihetle college'dan basliyor. Iki yilin sonunda daha iyi bir universiteye gecis yapiyor. Kolay degil ama yapan da cok. Planlari bunun uzerine bina etmeden once Amerika'li ogrencilerle yarisacaginizi unutmamak lazim.

Turkiye'de universite bitirdikten sonra buraya yuksek lisans ya da doktora amaciyla gelmek de mumkun tabii. Ilk sart makale yazacak duzeyde gavurca biliyor olmak. TOEFL adi ile nam salmis sinavdan iyi bir puan almak lazim. Eskiden puanlar 800 uzerindendi ve o zamanlar genelde en az 550 almayi sart kosuyorlardi. Sanirim yeni sistemde 210 civarinda bir puana denek geliyor bu. Ama bu minimum puan. Genelde insanlar 600-650 arasi aliyorlar. Sonra GRE denilen sinava girip oradan da iyi bir puan almaniz gerekiyor. GRE bir yandan ciddi ciddi Amerika'lilarin bile zorlandigi seviyede Ingizlice test ederken bir yandan da temel matematik ve mantik/zeka sorulariyla dusunme yeteneginizi olcme iddiasinda bir sinav. Uc bolum var. Analitik, quantitative ve verbal. Duyduguma gore simdilerde bir de essay eklemisler. Bu fakir sinava gireli cok yillar oldu. Son gelismelerden haberi yok. Quantitative ve analitik bolumlerinden 800 uzerinden 800'e yakin bir sonuc almaniz gerekli. Cin'den, Hindistan'dan gelen bircok ogrenci 800-800 yapiyor bu bolumlerden. Onlara karsi basarili olmak sart. Verbal nisbeten daha az onemli. Ozellikle yabanci ogrenciler icin. Yapabildiginiz en iyi sonucu yapip gerisini cok dusunmemek lazim.

TOEFL ve GRE'den baska ogrenciliginzideki aldiginiz notlar ve son bir iki yilin ortalamasi ozellikle onemli. 4 uzerinden en az 3.3 gibi brisey almaniz gerekli. Hem Amerika'da yuksek not almak biraz daha kolay, hem de yine Cinli ve hintli ogrencilere karsi sansiniz olmasi icin 3.2-3.3 minimum not. Eger 3/un altindaysa ortalamaniz, beklentileri cok yuk tutmamak sonradan hayal kirikligina ugramayi engelleyebilir. Hocalardan alacaginiz referans mektuplari da cok onemli. Sizin icin "Cok kiymetli ogrencidir. Sinifimdaki en iyi birkac ogrenciden biriydi." diye yazmalari zaten beklenen durum. Onun otesinde "Cok yalvardim kalsin diye ama sizi bana tercih ediyor. Kalmasini cok isterdim" makamindan birseyler yazdirabilriseniz, yahut da "Birlikte bir arastirma projesinde calistik. Cok basarili sonuclar elde etti. Gelecekte mukemmel bira rastirmaci oolacagina eminim" tarzi birseyler dokturtebilirseniz hoicaya, sansinzi artabilir.

En onemlisi tabii ki Amerika'daki tanidiklar. Tanidiginiz sizi alabileek bir hoca varsa hic cekinmeden yazip beni al deyin. Isteyenin bir yuzu kara, vermeyen zenci. Dahasi, tanidiginiz Turk ogrencilere yazabilrisiniz. Basvurmayi dusundugunuz okullardaki Turk ogrencilere yazip fikir sorabilirsiniz. Hatta ogrenci arayan hoca var mi diye aciktan sorabilrisiniz. Daha da utanmazsaniz "Beni hcoana tavsiye edebilir misin" bile diyebilrisiniz. Piysada iyi niyetli insan sandiginizdan cok. Ustelik de etrafta Turk nufusunun artmasi diger Turklere de fayda saglar. Pekcok insan yardimci olacaktir size. Olmasa bile kaybedecek ne var ki?

Gecim derdi herkesin basinda. Ogrenci oalrak temelde uc sekilde poara alabilirsiniz okuldan. Birincisi Fellowship adi altinda karsiliksiz burs alabilirsiniz. En ballisi bu. Bir sorumlulugunuz olmadan gelip pasa pasa derslerinize calismaniz, arastirmanizi yapip sonuclarinizi makale halinde yazmaniz ve okulu bitirip buyuk adam olup okulun da reklamini yapmaniz icin verilen karsiliksiz paradir bu. Eger bunu size vermezlerse, TA (Teaching Assistant) olabilrisiniz. Bunun manasi, bir derste hocalardan birine yardim edeceksiniz ve hocanin yapmak istemedigi ek ders yapip ogrencilerin cok zekice olmayn sorularini cevaplamak, sabahin korunde labda ogrencileri karsilayip onlara ders anlatmaya calismak, sinavlarda gozetmenlik yapmak ve 300 tane odev kagidini uc gunde notlandirmak gibi isleri yapacaksiniz demektir. Aslinda fakirin abarttigi kadar kotu bir is degil. Ogrencilerle bire bir iliski icinde olmak zevkli de olabilir cok zaman.

Bir diger gecim kaynagi RA (Research Assitant) olarak bir hocaya arastirmalarinda yardim etmek olabilir. Amerika'da hocalar aslidna is adamidirlar. Devletten ya da her nereden bulabilirlerse oradan para bulup karsiliginda bir arastirma yapip bir takim sonuclar gostermeleri gereklidir. Bunu da cogunlukla ucuz isci oalrak yabanci ogrencilere yaptirirlar. Arastirmanin durumuna ve yapilmasi gereken ise gore hoca ne is verirse onu yapmaniz beklenir. Surekli yeni birseylerle ugrasir cok sey ogrenirsiniz. Ama cok da eziyet cekersiniz. Calisma saatleri uzun, aldiginiz para calismaniza kiyaslayinca asgari ucretten azdir. Bu isin baska da bir yolu maaleesef yoktur.

Ogrenciyken calismak resmen yasak Amerika'da. Yalnizca kayitli oldugunuz universitenin kampusunde is bulursaniz calisabilirsiniz. Yukarida bahsettigim TA ya da RA olarak calismak bu kapsamdaki isler. Az miktarda kutuphane, cay ocagi ya da idari binada sekreterlik tarzi isler olabilir. Ancak onlari hem genelde daha kucuk yastaki Amerikali ogrenciler alir. Hem de zaten doktora ogrencisi oalrak oyle bir is yapmak istemezsiniz. Kisacasi, eger TA ya da RA olamiyorsaniz is bulmak neredeyse imkansiz derecesindedir.

Baska bir yazida devam edelim Amerika'ya ansil gelinecegine.