Turkiye Nasil Bir Markadir?

Son zamanlarda cokca duydugumuz laftir: Dunya kuculdu, global koy oldu. Peki ama bu nasil birseydir? Bunun dunyada yasayan bizler ve ozelde de Turkiye ahalisi uzerinde etkileri nelerdir?

Her sirketin hedefledigi belirli bir pazari vardir. Kendi pazarinda satilmak uzere urunler ve hizmetler gelistirir. Kendi pazarinin disina cikmaz. Mesela Mercedes bir araba markasidir. Mercedes sirketi araba isinden anlar ve o isi iyi yapar. Normal sartlarda piyasada Mercedes marka bilgisayar ya da ekmek yahut havayolu sirketi goremezsiniz.

Globallesen dunyada devletlerin de markalari ve piyasaya sunduklari belirli urunler vardir. Her ulke belli bir marka sahibidir aslinda. Mesela yuksek teknoloji deyince akla Amerika gelir. Herkesin kullandigi bilgisayar programlari Amerika'dan dagitilir dunyaya. Microsoft, Google, Oracle hep Amerikan sirketleridir. Amerikalilar baska alanda da iyidir. Ama teknoloji Amerikalilardan sorulur. Ayni sekilde hassas muhendislik isleri Almanlardan sorulur. En ince isleri yapan aletleri, makineleri Almanlar ve biraz da Italyanlar yapar. Is makineleri normal sartlarda Brezilya'dan gelmez mesela. Ama dunyanin en egzotik, en balta girmemis ormanlarini barindiran, en ilkel kabilelerin yasadigi yer enresidir desek, Afrika yaninda pekcogumuz Amazon ormanlari diyecektir. O Brezilya'dadir mesela. YA da cogumuz oyle dusunuruz. Halbuki en az onun kadar egzotik, balta girmemis ormanlari ve kimseyle muhatap olmayan yerli kabileleri olan baska bir ulke Endonezyadir. Ama endonezyanin markasi o degildir.

Pekdok ulkenin belirli bir marka politikasi vardir. Devlet politikasi oalrak bunu benimserler ve korurlar. Japonlar sozgelimi elektronikte cok iyidirler. Bunu korumak icin Japon sirketleri urunlerini once ic piyasaya sunarlar. ORada iyice gelistirip olgunlastirdiktan sonra dunyaya satmaya baslarlar. O yuzden gazetelerde gordugumuz pekcok teknolojik urun Japonyada cikar ama dunyaya yayilmasi birkac sene surer. Cunku dunyaya satilan bir Japon elektronik urunun kotu olmasi Japon markasina zarar vereceginden hazirlanmak zorundadirlar.

Cin uretimde cok iyidir. Dunyanin hangi gelsimis ulkesine giderseniz gidin urunlerin pekcogu Cin menselidir. Bilgisayardan ampule, mobilyadan araba yedek parcasina pekcok urun orada yapilir. Markalari, modelleri, teknolojileri o kadar onemli degildir. Ama Turkiye'de bile elinize alacaginiz en basit urunler dahi Cinli bir iscinin elinden gecmistir.

Hindistan ote yandan yazilim sektorune oynamaktadir. Tum buyuk yazilim sirketlerinin Hindistan'da ofisleri vardir. Ofisi olmayanlar orada bir sirketle anlasip programlarini orada yazdirirlar. 1960'larda baslayan hazirliklarin neticesidir bu ve su ana kadar da son derece basarili gitmektedir.

Avrupa'da tatile gidecekseniz gidilecek yer bellidir: Paris degilse Yunan adalaridir gidilecek yer. Isvicre'de tatile gitme hayalleri kurulur ama belki onun kadar guzel Munih'e gitme hayalleri kimse kurmaz. Ote yandan dunyanin alternatif enerji kaynaklari uzerine arastirmalar ve uygulamalar gelistiren merkezi Munihtir. Devlet politikasi oalrak Almanlar bunu yillar once benimsemistir. Onumzudeki yillarda bunu daha cok duymaya baslayacagiz.

Peki ama Turkiye'nin markasi nedir? Turkiye kendini dunyaya nasil sunuyor?

Turkiye'nin de devlet oalrak, ulke olarak bir marka politikasi olmak zorundadir. Hatta bolgelerin, sehirlerin de birer marka politikasi olmalidir. Kendi imkanlari dahilinde bir marka politikasi belirleyip bir anda hersey olmaya calismadan oraya yogunlasmali ve sabirla bunu gelistirmeye calismalidir. Bir tane olmasi da sart degil. Birkac tane buyuk plan, cokca da kucuk planlar olabilir. Ama plan olmak zorundadir. Kismen uygulanan planlar mevcut aslinda. Mesela turizm oldukca onem verilen bir alan ve kotu de degil. Ama bunun yaninda baska planlar da olmalidir. 70 milyonluk bir ulkeye ancak bu yakisir.

Mesela Turkiye'de cok kucumsense de tarim Turkiye icin ciddi bir potansiyel hala. Dunya'da, ya da hic degilse Avrupa'da "Meyve alinacaksa Turkiye'den alinir" ya da "Dunyada en iyi bal Turkiye'den cikar" gibi bir marka neden gelistirilmesin? Tabii bunu babadan kalma usullerle degil de bilim ve fen isiginda muasir medeniyet seviyesinde yapmak lazim. Teknoloji'nin imkanlarini kullanarak ve dahasi arastirmalarini kendimiz yaparak. Amerika'da yapilan yayinlari kopyalayip adina tez diyerek degil de hakikaten arastirmalar yapip kendi topragimizi, cicegimizi iyi taniyarak. Kimseye muhtac olmadan, kimseye karsi asagilik kompleksine girmeden.

Mesela Turkiye bir ulasim merkezi olabilir pekala. Hailhazirda zaten varolan bu durum daha da gelsitirilebilir. "Orta dogudan, Orta Asya'dan Avrupa'ya giden mal bizden gecer" diye bir politika ve buna bagli bir marka olusturulabilir. Bunun icin altyapi hazirlanir, limanlar, hava alanlari, otoyollar, demiryollari yapilir. Sektore hizmet verecek altyapi hazirlanir. Buyuk bir sektor olur. Uc gunlu politikalarla degil de 20-30 yillik planlarla yapilirsa ancak basariya ulasilir.

Mesela Turkiye bir kongre merkezi olabilir. "Dunyada hangi kongre yapilacaksa Istanbul'da yapilir" gibi bir marka olusturlabilir pekala. Gerekli salonlar, oteller, ulasim imkanlari planlanir ve 10 senede Istanbul dunyanin kongre merkezi olabilir kolaylikla.

Mesela "Dunya'da en ucuz ve en kaliteli saglik hizmeti Turkiye'de verilir" diye bir politika gelistirlebilir. Kimse begnmese de Amerika'da yasayan herhangi bir kisi size Turkiye'deki saglik hizmetlerinin cennetten cikma oldugunu soyleyebilir. Turk doktorlarin dunyanin hic bir yerindekilerden daha asagi olmadigini soyler size. Paranla rezil olmanin nasil oldugunu ancak buralarda yasayanlar bilir. Yari fiyatina 5 kat kalitede hizmet veren hastaneler kurulabilir pekala Istanbul'da, Ankara'da, Kayseri'de. Diyarbakir'da. Orta Dogu'nun, Avrupa'nin zenginleri icin cok kaliteli hizmetler verip Turkiye'yi dunyanin saglik cenneti haline getirebilir pekala.

Mesela "Dunyanin kaplica merkezi Turkiye" gibi bir marka olusturulabilir pekala. Dunyanin cok az yerinde var olan kaplica imkanlari Turkiye'de var. Bunu hem ic piyasa hem dis piyasa icin degerlendirmek cok da kolay aslinda. Yeter ki boyle bir politika gelsitirilsin ve calisilsin.

Sahi Turkiye'nin dunyadaki markasi nasil bir marka bugun?